A biblioteca do Pazo de Tor é rica en sorpresas que deixan ver a formación intelectual, os intereses, as afeccións e os gustos dos seus propietarios. Algúns exemplares remiten á grandilocuencia exercida, inda hoxe perenne, arredor da conquista do imperio mexica. Tamén hai pezas que explicitan presenzas vicerreinais da casa, moedas de economía extractiva como unha das derradeiras macuquinas cuñadas con prata do Potosí.
Sumptuoso, festivo Real Aparato, en que se explica su lealtad la ... Ciudad de Mexico ... en la aclamacion del ... Principe D. Philipo Quinto ... Rey de las Españas, Emperador de las Yndias ... : executada lunes 4 de Abril del año de 1701 / por D. Miguel de Cuebas, Dabalos, y Luna ... ; [escriviala Don Gabriel de Mendieta, Revollo ...].
O libro é, en realidade, a típica descrición laudatoria do aparato barroco montado con ocasión das celebracións levadas a cabo na capital do vicerreinato tras a chegada do primeiro borbón ao trono de España. Foi impreso en México, no prelo de Juan Joseph Guillena Carrascoso. Interésanos o vínculo directo da publicación coa liñaxe deste pazo, pois foi autorizada por don José Sarmiento Valladares, cabaleiro da Orde de Santiago, conde de Moctezuma… e Vicerrei, Gobernador e Capitán Xeneral da Nueva España, cuñado do noso don Francisco Garza Quiroga, señor de Tor. O frontispicio que amosamos tráenos as armas heráldicas da cidade de México outorgadas polo emperador Carlos V cando a conquista, iso si, matizadas coa inclusión de elementos propios (águias, nopais) indíxenas:
A torre donxonada no centro simboliza ao imperio mexica e cidade de Tenochtitlán. Os heraldistas españois escolleron un castelo pois descoñecían como era aquela cidade, ignoraban as pirámides escalonadas.
As aguias descenden da coroa imperial e os nopais flanquean a ponte… Tanto as aguias (máis tarde símbolo de identidade nacional mexicana) coma os nopais ilustraban a fundación de México-Tenochtitlán nalgúns códices novohispanos de frades historiadores.
As columnas de Hércules e o lema latino Plus Ultra non requiren aclaración.
Historia de Nueva-España escrita por su esclarecido conquistador Hernán Cortés aumentada con otros documentos y notas por el ilustrísimo señor Don Francisco Antonio Lorenzana, arzobispo de México
en México, en la Imprenta del Superior Gobierno del Br. D. Joseph Antonio de Hogas en la Calle de Tiburcio, 1770
Francisco Antonio de Lorenzana y Butrón, arcebispo de México entre 1766 e 1771 escribiu a Historia de Nueva España o ano 1770. Trátase da primeira edición colonial das Cartas de Relación de Hernán Cortés. O gravado da portada, do calcógrafo Manuel Villavicencio, é unha alegoría: A Nova España, personificada nunha muller nobre, arrodeada de armas e códices mexicas. No seu brazo esquerdo repousan os elementos da conquista: a espada e os símbolos da relixión católica (báculo, mitra…). No fondo, sobre unha cúpula, un soldado español triunfante cun pendón co lema Plus Ultra; atrás, apenas visíbel, o imperio mexica representado cun indíxena que apunta co seu arco cara o ceo. No primeiro plano, a aguia mexica resume a mensaxe da composición: carga nas costas co escudo da Nueva España, orlado cos artellos de nopal. Namentres, unha serpe fuxe da escena.
- Título
- Macuquina de prata
- Nº inventario
- 1356
- Situación
- Salón Norte
- Material
- prata
- Cronoloxía
- 1766
- Procedencia
- Potosí
- Autor/a
- José de Vargas y Flores (ensaiador)
- Descripción
-
Macuquina de prata de 8 reais acuñada en 1766, baixo o reinado de Carlos III. No anverso: cruz potenzada con castelos e leóns; a saída dos cuarteis está pechada cunha dobre liña curva; á esquerda, P; por riba, 8; á dereita V; debaixo 766. Reverso: Columnas sobre ondas de mar cruzadas por dúas liñas horizontais que forman nove cuarteis nos que se distribúe a seguinte inscrición: P - 8 - V / [PL]V - SVL - TR[A] / [V] - 766 - P.
Canto liso. V é a marca do ensaiador, José de Vargas y Flores. P, a ceca do Potosí.
Chamadas despectivamente en América "macacos" polo seu aspecto deforme, e "cobs" no mundo anglosaxón. Comezou a súa cuñaxe na América Vicerreinal no século XVI. Acuñábase manualmente, a martelo sobre o cospel irregular e cortadas a tesoura. De aí vén supostamente o nome, tomado do quechua Makkaikuna, ou sexa, golpeadas. Producíronse até 1767, de maneira que o exemplar de Tor será dos últimos da súa natureza. Está disposta nunha vitrina do Salón Norte, xunto con outras curiosidades de países recuados.
As vitrinas, nun pazo ou palacio, eran chamadas "escaparates". Acollían todo tipo de exotismos que amosar ás visitas para propiciar a charla. Outra razón que podería xustificar a súa chegada a Tor apunta ao parentesco da liñaxe co vicerreinato do Perú, nunha relación comezada por Rodrigo de Quiroga (1512-1580), nomeado gobernador de Chile até en dúas ocasións, e co de Nueva España, a través dos condes de Moctezuma. Xa nun plano lendario, dise que a prata das Indias gastáronna os señores de Tor (Francisco Taboada en concreto) para sufragar os gastos requiridos polas guerras carlistas.
- Medios
Macuquina (6).JPG